Cục QLKT có ý kiến như sau:

Cho mục đích ghi sổ, lập và trình bày báo cáo tài chính:

- Tại điểm a, b khoản 1 Phần Tài khoản 242 - Chi phí chờ phân bổ - Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC ngày 27/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định:

“a) Tài khoản này dùng để phản ánh các chi phí thực tế đã phát sinh (bao gồm các chi phí đã trả tiền trước và các chi phí chưa trả tiền trước) nhưng có liên quan đến kết quả hoạt động SXKD của nhiều kỳ kế toán và việc phân bổ các khoản chi phí này vào chi phí SXKD của các kỳ kế toán sau.

b) Các nội dung được phản ánh là chi phí chờ phân bổ, bao gồm:

- Chi phí về thuê cơ sở hạ tầng, thuê hoạt động TSCĐ đã phát sinh (quyền sử dụng đất, nhà xưởng, kho bãi, văn phòng làm việc, cửa hàng và TSCĐ khác) phục vụ cho sản xuất, kinh doanh nhiều kỳ kế toán.

- Chi phí mua bảo hiểm (bảo hiểm cháy, nổ, bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ phương tiện vận tải, bảo hiểm thân xe, bảo hiểm tài sản,...) và các khoản chi mà doanh nghiệp đã trả một lần cho nhiều kỳ kế toán;

- Công cụ, dụng cụ, bao bì luân chuyển, đồ dùng cho thuê liên quan đến hoạt động kinh doanh trong nhiều kỳ kế toán;

- Chi phí sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ TSCĐ liên quan đến hoạt động kinh doanh trong nhiều kỳ kế toán;

- Số chênh lệch giá bán nhỏ hơn giá trị còn lại của TSCĐ bán và thuê lại là thuê tài chính;

- Số chênh lệch giá bán nhỏ hơn giá trị hợp lý của TSCĐ bán và thuê lại là thuê hoạt động;

- Lợi thế thương mại phát sinh từ việc hợp nhất kinh doanh không hình thành công ty mẹ - công ty con (mua tài sản thuần), trừ trường hợp hợp nhất kinh doanh dưới sự kiểm soát chung;

- Các khoản chi phí chờ phân bổ khác không thỏa mãn điều kiện là TSCĐ, ví dụ như các chi phí khác phát sinh liên quan đến nhiều kỳ, tiền đọc tài liệu khai thác tài nguyên, khoáng sản,…”

- Đoạn 06 Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 - Chuẩn mực chung quy định về nguyên tắc phù hợp như sau:

“06. Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau. Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó.”

Như vậy, theo nguyên tắc phù hợp thì khi doanh nghiệp có phát sinh một khoản doanh thu phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Tuy nhiên không phải lúc nào chi phí cũng phù hợp với doanh thu do doanh nghiệp có phát sinh các khoản chi phí thời kỳ là những khoản chi phí phát sinh trong kỳ phục vụ cho hoạt động chung của doanh nghiệp (ví dụ như chi phí lương của nhân viên văn phòng, chi phí thuê nhà,…) không được tính vào giá trị hàng tồn kho hay giá thành sản phẩm, phải ghi nhận ngay tại thời điểm phát sinh mà không phụ thuộc vào việc có doanh thu tương ứng. Như vậy, trong một số trường hợp doanh thu và chi phí có thể không phù hợp và doanh nghiệp phải căn cứ vào bản chất của giao dịch để phản ánh một cách trung thực, hợp lý.

Do đó, khi Công ty thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê mà không thỏa mãn điều kiện ghi nhận TSCĐ vô hình thì Công ty hạch toán số tiền thuê đất này vào tài khoản 242 - Chi phí chờ phân bổ và định kỳ phân bổ dần vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp theo số năm thuê đất mà không phụ thuộc vào việc dự án đã đi vào hoạt động hay chưa.

 Đề nghị Quý độc giả nghiên cứu và thực hiện./.